(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 12. शान्तिपर्व(महाभारत)


॥ श्रीः ॥
12.355. अध्यायः 355
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
नारदंप्रति नरनारायणाभ्यां पित्र्ये कर्मणि विशेषनिरूपणम्॥ 1॥


Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

वैशम्पायन उवाच। 12-355-0x(6623)(80200)
कस्यचित्त्वथ कालस्य नारदः परमेष्ठिजः।
दैवं कृत्वा यथान्यायं पित्र्यं चक्रे ततः परम्॥ 12-355-1(80201)
ततस्तं वचनं प्राह ज्येष्ठो धर्मात्मजः प्रभुः।
क इज्यते द्विजश्रेष्ठ दैवे पित्र्ये च कल्पिते॥ 12-355-2(80202)
त्वया मतिमतां श्रेष्ठ तन्मे शंस यथातथम्।
किमेतत्क्रियते कर्म फलं वाऽस्य किमिष्यते॥ 12-355-3(80203)
नारद उवाच। 12-355-4x(6624)
त्वयैतत्कथितं पूर्वं दैवं कर्तव्यमित्यपि।
दैवतं च परो ज्ञेयः परमात्मा सनातनः॥ 12-355-4(80204)
ततस्तद्भावितो नित्यं यजे वैकुण्ठमव्ययम्।
तस्माच्च प्रसृतः पूर्वं ब्रह्मा लोकपितामहः॥ 12-355-5(80205)
मम वै पितरं प्रीतः परमेष्ठ्यप्यजीजनत्।
अहं संकल्पजस्तस्य पुत्रः प्रथमकल्पितः॥ 12-355-6(80206)
यजामि वै पितॄन्साधो नारायणविधौ कृते।
एवं स एव भगवान्पिता माता पितामहः॥ 12-355-7(80207)
इज्यते पितृयज्ञेषु मया नित्यं जगत्पतिः।
श्रुतिश्चाप्यपरा देवाः पुत्रान्हि पितरोऽयजन्॥ 12-355-8(80208)
वेदश्रुतिः प्रनष्टा च पुनरध्यापिता सुतैः।
ततस्ते मन्त्रदाः पुत्राः पितॄणामिति वैदिकम्॥ 12-355-9(80209)
नूनं सुरैस्तद्विदितं युवयोर्भावितात्मनोः।
पुत्राश्च पितरश्चैव परस्परमपूजयन्॥ 12-355-10(80210)
त्रीन्पिण्डान्न्यस्य वै पित्र्यान्पूर्वं दत्त्वा कुशानिति।
कथं तु पिण्डसंज्ञां ते पितरो लेभिरे पुरा॥ 12-355-11(80211)
नरनारायणावूचतुः। 12-355-12x(6625)
इमां हि धरणीं पूर्वं नष्टां सागरमेखलाम्।
गोविन्द उज्जहाराशु वाराहं रूपमास्थितः॥ 12-355-12(80212)
स्थापयित्वा तु धरणीं स्वे स्थाने पुरुषोत्तमः।
जलकर्दमलिप्ताङ्गो लोककार्यार्थमुद्यतः॥ 12-355-13(80213)
प्राप्ते चाह्निककाले तु मध्यदेशगते रवौ।
दंष्ट्राविलग्नांस्त्रीन्पिण्डान्विधूय सहसा प्रभुः॥ 12-355-14(80214)
स्थापयामास वै पृथ्व्यां कुशानास्तीर्य नारद।
स तेष्वात्मानमुद्दिश्य पित्र्यं चक्रे यथाविधि॥ 12-355-15(80215)
संकल्पयित्वा त्रीन्पिण्डान्स्वेनैव विधिना प्रभुः।
आत्मगात्रोष्मसंभूतैः स्नेहगर्भैस्तिलैरपि॥ 12-355-16(80216)
प्रोक्ष्यापसव्यं देवेशः प्राङ्भुखः कृतवान्स्वयम्।
मर्यादास्थापनार्थं च ततो वचनमुक्तवान्॥ 12-355-17(80217)
वृषाकपिरुवाच। 12-355-18x(6626)
अहं हि पितरः स्रष्टुमुद्यतो लोककृत्स्वयम्।
तस्य चिन्तयतः सद्यः पितृकार्यविधीन्परान्॥ 12-355-18(80218)
दंष्ट्राभ्यां प्रविनिर्धूता ममैते दक्षिणां दिशम्।
आश्रिता धरणीं पीड्य तस्मात्पितर एव ते॥ 12-355-19(80219)
त्रयो मूर्तिविहीना वै पिण्डमूर्तिधरास्त्विमे।
भवन्तु पितरो लोके मया सृष्टाः सनातनाः॥ 12-355-20(80220)
पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः।
अहमेवात्र विज्ञेयस्त्रिषु पिण्डेषु संस्थितः।
नास्ति मत्तोऽधिकः कश्चित्को वान्योर्च्यो मया स्वयं 12-355-21(80221)
अहमेव पिता लोके अहमेव पितामहः।
पितामहपिता चैव अहमेवात्र कारणम्॥ 12-355-22(80222)
इत्येतदुक्त्वा वचनं देवदेवो वृषाकपिः।
वराहपर्वते विप्र दत्त्वा पिण्डान्सविस्तरान्।
आत्मानं पूजयित्वैव तत्रैवादर्शनं गतः॥ 12-355-23(80223)
एतदर्थं सुभमते पितरः पिण्डसंज्ञिताः।
लभन्ते सततं पूजां वृषाकपिवचो यथा॥ 12-355-24(80224)
ये यजन्ति पितॄन्देवान्गुरूंश्चैवातिर्थीस्तथा।
गाश्चैव द्विजमुख्यांश्च पितरं मातरं तथा॥ 12-355-25(80225)
कर्मणा मनसा वाचा विष्णुमेव यजन्ति ते।
अन्तर्गतः स भगवान्सर्वसत्वशरीरगः॥ 12-355-26(80226)
समः सर्वेषु भूतेषु ईश्वरः सुखदुःखयोः।
महान्महात्मा सर्वात्मा नारायण इति श्रुतिः॥ ॥ 12-355-27(80227)

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि नारायणीये पञ्चपञ्चाशदधिकत्रिशततमोऽध्यायः॥ 355॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-355-2 क इज्यते द्विजवरैर्दैवे पित्र्ये च कर्मणीति ध. पाठः॥ 12-355-4 परो यज्ञ इति झ. पाठः॥ 12-355-6 मम पितरं प्रजापतिम्। ब्रह्मा परमेष्ठीति संबन्धः। नारदो दक्षशापात्प्रजापतेः सकाज्ञात्पुनर्जन्म प्रापेति हरिवंशेऽस्ति। तस्य ब्रह्मणः॥ 12-355-7 नारायणविधौ तान्त्रिके पूजादौ॥ 12-355-8 अग्निष्वात्तादीन्पुत्रान् पितरो देवा अध्याप्यासुरैः सह युद्धार्थं गतास्ततश्चिरोपिताना तेषां श्रुतिः नष्टा न प्रतिभाति। ततस्ते पुत्रेभ्य एव वेदमधीतयन्त इत्याख्यायिका पुराणान्तरप्रसिद्धा सूचिता॥ 12-355-9 पुत्राः पितृत्वमुपपेदिर इति झ. ध. पाठः॥ 12-355-11 न्यस्य वै पृथ्व्यामिति ध. थ. पाठः। पूर्वं पृथ्व्यां कुशान्दत्वा तत्र पित्राद्युद्देशेन पिण्डान्न्यस्यापूजयमिति संबन्धः॥ 12-355-14 मध्यंदिनगते रवाविति थ. ध. पाठः। दंष्ट्राविलग्नान्मृत्पिण़्डानिति ट. थ. पाठः॥ 12-355-16 तिलैरप इति थ. ध. पाठः॥ 12-355-18 पितरः पितॄन्॥ 12-355-19 विष्णोः शालग्रामइव पितॄणां मूर्तयः पिण्डा एवेत्याह। दंष्ट्राभ्यामिति। दंष्ट्राभ्यां प्रविनिर्धूता मृत्पिण्डा दक्षिणां दिशमिति ध. थ. पाठः। दंष्ट्राभ्यां विनिधूतांस्त्रीन्पिण्डानां दक्षिणां दिशमिति ठ. पाठः। आश्रिता शरणीं पिण्डा इति झ. पाठः॥ 12-355-21 पित्तामहश्चेत्यादिना श्राद्धं सर्वं विष्णुदैवत्यमेवेति पित्र्यप्रकारो दर्शितः॥ 12-355-22 न को मम पिता लोक इति ध. पाठः। को वा मम पिता लोके इति झ. पाठः। मातामहः पिता चैवेति ध. पाठः॥ 12-355-24 एषा तस्य स्थितिर्विप्रेति झ. पाठः॥ 12-355-25 पितॄन्भक्त्येति थ. ध. पाठः॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.